15 July 2007

Duang suhestyon manongod sa lenguaheng Bikolnon

My column for this week's issue of Vox Bikol.

KAN AKO nag-eeskwela pa sa UNC High School Department mga duang dekada na an nakakaagi, an unikong pagkakataon na pinag-adalan mi an kulturang Bikolnon nasa lindong nin sarong subject sa 4th year na pig-aapod Bicol Culture. An textbook mi kaidto Readings on Bicol Culture na kun dai ako nasasala pigsurat nin sarong pading Jesuita.

Dai ko sierto kun an high school curriculum ngonyan, na pigbago ni depuntong Senador asin Education Secretary Raul S. Roco, igwa pang probisyon para sa siring na subject. Pero pigsambit ko ini bilang reaksyon sa column ninda Victor Dennis Nierva asin Tito Valiente kan nakaaging semana na nagluwas sa Vox Bikol, asin sa reaksyon ni Kristian Cordero na mababasa sa saiyang weblog, asin puede ser lumuwas man sa diaryong Bicol Mail kun saen siya kolumnista.

Nahahadit si Vic sa posibilidad na mapara an satong tataramon, kabtang kan sarong global trend kun haen saro sa labing 6,000 na lenguaheng nasa listahan kan UNESCO an nagagadan kada ikaduang semana. Para saiya, dakula an kontribusyon kan pag-murder sa Bikol kan lokal na media sa trahedyang ini.

Si Tito nagsurat manongod sa saiyang naririsang luway-luway na pagigin popular kan Filipino, na mayormenteng basado sa Tagalog, igdi sa satong rona huli sa duang rason: (1) praktikal, tanganing soboot mas magin pasil an adjustment sa mga lugar kun haen Tagalog an mayormenteng pigtataram, nangorogna sa Metro Manila, asin (2) nasyonalistiko, bilang pagbisto sa satong pagka-Filipino.

Malanit an reaksyon ni Kristian sa iba pang puntong nasambitan ni Tito, asin habo kong magbontog diyan. Pero malinaw asin sa pagtubod ko balidong marhay an saiyang mensahe: an pagrambong asin pagigin mabaskog kan lenguaheng Bikolnon madepende sa paglataw asin orog na pagdakol nin mga parasurat sa satuya mismong tataramon.

Ano an puedeng gibohon tanganing maitolod ini? Igwa akong duang suhestyon:

Enot, magtugdas nin sarong institusyon na iyo an mangengenot sa pag-standardize kan lenguaheng Bikolnon. Kun an Bikol Naga iyo an standard version kan satong lenguahe, puede ining magin pasisikadan nin sarong ordinansang ipapasar kan gobyerno lokal na minatugdas kan siring.

Importante ini huling an pagkakaigwa nin opisyal na standard an mapangyari satong magsabi kun ano an tama asin salang paggamit kan Bikol, kaiba na an spelling kaini. Kun igwa kan siring na standards na aram asin minimidbid kan gabos, puede ko ngonyan masabing grammatically correct an artikulong ini. (Sa ngonyan, dai ko isi. Siring man gayod kaiyan an mga taga-mediang sala an paggamit kan Bikol.) Asin siertong ikakapadagos ni Joe Obias asin Fr. Wilmer Tria an saindang presenteng advocacy sa lindong kan siring na institusyon.

An puedeng magin modelo niato iyo an L'Académie Française o French Academy na pigpundar kan 1635 ni Cardinal Richelieu. An sabi kan Microsoft Encarta:

"Richelieu was very much aware of the cultural dimensions of building the state. He established the Académie Française, an organization of 40 literary scholars responsible for standardizing the French language. The Académie produced the official French dictionary."
Ikadua, itokdo bilang sarong suway na subject an Bicol Grammar, kapadis kadtong Bicol Culture na pig-dalan mi, sa high school. An totoo, igwa nin kakayahan an mga public schools na gibohon ini: ta sono sa Revised Basic Education Curriculum kan DepEd, puede man magdagdag nin mga subject an sarong lokalidad basta dai sana inaan kun ano an yaon na. An kaipuhan sana, pusog na desisyon kan mga nanunungdan na gibohon asin ipasunod ini.

Igwa nin mga polisiyang puede pang idugang sa duang lakdang na nasambit, orog na sa pag-popularize kan satong tataramon. Pero dakula an pagtubod ko na kun magkakaigwa kita nin standardized na lenguaheng Bikol, asin ikakatokdo ini sa satong mga kaakian, dakol pa an mabutwang parasurat na matokar, bako sana kun ano an exotic o kakaiba sa satong kultura, kundi nin mga temang mahalaga sa satong pagbuhay-buhay asin mataros kun dai man makitik sa puso kan ordinaryong Bikolano sa sainda mismong sadiring tataramon.

2 comments:

Filipinayzd said...

Apruwv!
(Kun sa Bikol Naga-tradisyunal, "tugot!")
(Kun sa Bikol Naga-kontemporanyo, "aprobado!")
(Kun sa Bikol Naga-liberal, "okey!" o kaya "aprub!)

Hmmm. Kaipuhan... Caipuhan... man nanggad... Halat. Kaipuhan talaga. Bako, salat. Otro. Orog na caipuhan ang... an istandardiseysyon... estandardisasyon... estadardisaccion (?) ...pagkakaigwa nin istandard... istandarte... guiya? giya? gia... Basaran(?) nin pagkakapare-pareho (padis-padis? pades-pades).

Get the picture?

freefun0616 said...

酒店經紀人,
菲梵酒店經紀,
酒店經紀,
禮服酒店上班,
酒店小姐兼職,
便服酒店經紀,
酒店打工經紀,
制服酒店工作,
專業酒店經紀,
合法酒店經紀,
酒店暑假打工,
酒店寒假打工,
酒店經紀人,
菲梵酒店經紀,
酒店經紀,
禮服酒店上班,
酒店經紀人,
菲梵酒店經紀,
酒店經紀,
禮服酒店上班,
酒店小姐兼職,
便服酒店工作,
酒店打工經紀,
制服酒店經紀,
專業酒店經紀,
合法酒店經紀,
酒店暑假打工,
酒店寒假打工,
酒店經紀人,
菲梵酒店經紀,
酒店經紀,
禮服酒店上班,
酒店小姐兼職,
便服酒店工作,
酒店打工經紀,
制服酒店經紀,
酒店經紀,

,酒店,